Veteran Pashtun nationalist leader and progressive writer and poet, well-known revolutionary Ajmal Khattak died in his hometown Akora Khattak at 85.

S. Mudassir Ali Shah (Pajhwok)
Renowned Pakhtun nationalist leader and distinguished poet Ajmal Khattak breathed his last after a protracted illness in an NWFP hospital, a Pakistani TV channel reported. He was 85.

A former NWFP minister, senator and Member of National Assembly (MNA), the veteran intellectual spent more than a decade and a half in self-imposed exile in Afghanistan.

A senior National Awami Party (NAP) figure, he was wanted by the Federal Security Force as part of a political witch-hunt launched by the Zulfikar Ali Bhutto government. As a result, he stayed in Kabul for 16 years.

His son told Pajhwok Afghan News over the telephone that funeral prayers for Khattak, who remained bed-ridden for more than a year, would be offered in his ancestral village of Akora Khattak in Nowshera district on Monday.

Aimal Khattak said his father, born in Akora Khattak on September 15, 1925, would be laid to rest after Zuhr prayers. During his 50-year political career, he saw his literary pursuits and education take painful turns.

Profoundly influenced by Khan Abdul Ghaffar Khan’s philosophy of non-violence, Khattak was an energetic member of the Quit India Movement in 1942. In an effort to play a more proactive role in the struggle against the British Raj, he left school.

But he resumed studies later on and did his MA in Persian from the Peshawar University. He also served as editor of different newspapers and periodicals, including Anjam, Shahbaz, Adal and Rahber.

A minister in the cabinet of NWFP Chief Minister Mufti Mehmood in 1972, he was the stage secretary at a United Democratic Front (UDF) rally held at Liaquat Bagh in Rawalpindi on March 23 1973.

During the rally, gunshots were fired at the UDF leaders, including Khan Abdul Wali Khan. In the ensuing scuffle, several UDF and NAP workers were killed by the security personnel.

Writer Muhammad Hasan Haqyar, meanwhile, described Khattak’s passing as a tragedy for Pakhtuns living on both sides of the Durand Line. He believed the vacuum created by Khattak’s death would long be felt, particularly in literary and political circles.

Da Ghairat Chagha (Cry of Courage), Da Zhwand Chagha (Cry of Life), Zhwand Aw Khwand (Life and Joy), Guloona Aw Takaloona (Flowers and Quests), Afghan Nang (Afghan Bravery), Kachkol (Begging Bowl), Gul Aw Parhar (Flower and Wound) and Sre Ghunche (Red Bouquets) are some of his famous books.

Haqyar rated Da Ghairat Chagha as an excellent poetic collection that jolted Pakhtuns out of their deep political slumber and galvanised them into waging a determined struggle for their rights.

During his self-exile in Kabul, Khattak enjoyed cordial relations with People’s Democratic Party leaders, including President Nur Muhammad Taraki, Babrak Karmal and Dr. Mohammad Najibullah.

It was in 1989, when the Awami National Party (ANP) entered an electoral alliance with the Pakistan Muslim League of former Prime Minister Nawaz Sharif, that Khattak’s exile came to an end.

A year later, he was elected as Member of National Assembly (MNA) from Nowshera. In 993, Khattak lost his re-election bid but was nominated as an ANP senator in March 1994. Following a prolonged power struggle with Begum Nasim Wali Khan, Khattak was removed as ANP president in 2000.

نړۍ ته په افغانستان کې معلومه شوه چې که جګړه په پېسو ده نو سوله هم بې پېسو نه کېږي. د اتو کلونو په جګړه د ملياردونو ډالرو له لګولو وروسته د امريکا په مشرۍ د نړيوالې ټولنې او د حامد کرزي د “بيا انتخاب” شوي دولت نوې ستراتيژي دا ده چې مخالفينو ته پېسې ورکړئ او سولې ته يې راوبلئ. امريکا او ملګري هېوادونه يې اوس په خپلو کلنيو بوديجو کې د دې کار لپاره پېسې ځانګړې کوي او په افغانستان کې هم چې پخوا کومو خلکو د بيا رغونې او د ظرفيت د لوړونې پروژې اخيستلې يو ناڅاپه يې د سولې پروژو ته لاس اچول پېل کړل.
خو پوښتنه دا ده چې ايا سوله په پېسو اخيستل کېداى شي؟ او که د يو څه وخت لپاره واخيستل شي نو دوام به ولري؟ او تر دې هم مهمه پوښتنه دا چې په جګړه کې ښکېلې ډلې يو بل ته په مېدان کې توره ايستلې ولاړې وي او په خپل دريځ کې يو فيصد بدلون راوستلو ته هم چمتو نه وي نو درېمګړي به يې ترمنځ سوله څنګه وکړي؟ ښکاره بېلګه يې د ولسمشر اوباما لخوا افغانستان ته د دېرش زره تازه سرتېرو افغانستان ته د نويو وسلو او تيکنالوژۍ سره رالېږل او په ناکراره سيمو کې ځاى پر ځاى کول دي چې په مقابل کې يې طالبان د “عمر” په نامه د يو داسې نوي بم د جوړولو خبر ورکوي چې د سرک د غاړې د ماينونو ضد نوې تيکنالوژي يې نه معلومولى او نه ناکاره کولى شي.
سمه ده، د دې خبرې نه څوک انکار نشي کولى چې ډالر خامخا خپل تاثير ښيي؛ د افغانستان په تېرو جګړو کې هم ډالرو مهم رول لوبولى دى او اوس هم دواړو خواوو ته ډالر پوره کار کوي؛ نو د سولې په روانو هڅو کې به هم يو څه اندازه کار وکړي، مګر دا خبره واضحه ده چې څرنګه په افغانستان کې د ډالرو لپاره شوې تېرې جګړې د کومې ستونځې حل نه شوې داسې به دا هڅې هم د ستونځې د اوږدمهاله حل لپاره بې نتيجې وي.
د دې خبرې يو ښکاره دليل د نوې ستراتيژۍ د افغانستان د مرکزي حکومت په ځاى پرېښودل او نېغ په نېغه د قومونو سره د مرستې کولو برخه هم ده کومه چې به په لنډ مهال کې د امريکايانو يو څه ستونځې حل کړي خو په اوږد مهال کې به په افغانستان کې نوي جنجالونه راوزېږوي او بيا به د هغو جنجالونو د له منځه وړلو لپاره همدا نړيواله ټولنه نورې نوې ستراتيژۍ جوړوي. افغانستان د تېرو څو لسيزو راهيسې د نړيوالو قوتونو د داسې ستراتيژيو ښکار دى چې يوه يې د بلې او بله د بلې پر ضد جوړېږي، يوه ستراتيژي يو څه ستونځې حل کړي خو نورې ډېرې راوزېږوي.
نو پايله دا ده چې تلپاتې سوله د يو څو جنګياليو په پېسو اخيستلو نشي راتللى، ځکه که امريکا او افغان دولت يو څو جنګيالي په پېسو واخلي، ډېر نور به د پېسو لپاره جنګيالي شي. د حل لاره دا ده چې نړيواله ټولنه يو خوا ته په افغانستان کې د حکومت د پياوړي کولو لپاره کار وکړي او بل خوا ته د سولې راوستلو لپاره د هغو قوتونو سره يا خبرو ته کېني او يا يې تر سخت فشار لاندې راولي چې په دې منطقه کې د جګړې اور ته لمن وهي او مرسته ورسره کوي.

د کابل خلک وايي “کابل دې بې زرو وي خو بې واورو نه.” دا لدې امله چې په ژمي کې د واورو نه کېدل په دوبي کې د اوبو کمبود راولي او له امله يې هېواد د وچکالۍ سره مخ کېږي. سږ کال د واورې او بارانونو د نه کېدو له امله ژمى تر پخوا کم يخ ګڼل کېده او وېره وه چې هېواد به له وچکالۍ سره مخ شي، خو پرون هغه وخت د کابل د اوسېدونکو مخونه وغوړېدل چې د لومړي ځل لپاره پرېمانه واوره راښکته شوه.
د دوو ورځو پرله پسې واورې ورېدو د کابل ښار سپين وپوښه چې له امله يې موسم هم بېرته يو څه سوړ شو. د زياتې او پرله پسې واورې ورېدو له امله په ښار او شاوخوا سيمو کې يو څه ترافيکي مشکلات او هغه خلک چې د سرپناه ځايونه نلري د ستونځو سره مخ شوي دي، په ځانګړي ډول هغه خلک چې په هلمند او نورو جنوبي ولايتونو کې د جګړو له امله بې ځايه شوي او اوس په کابل کې د ډېرو سختو مشکلاتو لاندې ژوند تېروي.

The Taliban militants, leading the world’s bloodiest insurgency in recent history, have vowed to oust the international forces from Afghanistan in 2010, claiming that the year 2009 was very successful for them in terms of political and military achievements ‘against an arrogant western and American power.’

This was stated in a fresh statement posted on the movement’s website, www.alemarah.info (Pashto page). The statement, written in Pashto, and titled as ‘The year 2009: the Mujahedeen’s success and the invaders’ confusion,’ further says that everyone now is talking about reconciliation and peace talks with the Taliban which means a defeat to the Afghan government and its international supporters.

The statement refers to the heavy casualties inflicted on the international forces in 2009 and the low turnout in the August 2009 Afghan presidential and parliamentarian elections and hails them as their military and political successes. ‘This has put our enemy in a confusing and troubling situation and is now confronting internal conflicts and public opposition; has no solid and firm policy; on one side they talk about sending additional troops, but on the other side expresses the unreasonable opinion of their hurried withdrawal and on the same time demand for a political solution to the issue,’ the statement adds.

The statement also mentions the new Obama strategy, announced on Dec. 1, 2009, in which the US President promised to send additional 30,000 troops to change the momentum. ‘In response to this, the Leadership Council of the Islamic Emirate, in a letter, ordered the Mujahedeen across Afghanistan to launch new operations called ‘Nusrat’ (victory) from Saur (April),’ the statement continued.

The statement also gives figures of the casualties of 2009 which greatly differ from the figures given by the Afghan government and the NATO-led ISAF forces and independent sources. The Taliban statement puts the total number of the international forces’ deaths as 5587, but www.icasualties.org, a website that tracks military deaths in Afghanistan and Iraq, reported the total number of international forces’ deaths in 2009 as 506, of them 310 deaths were Americans, double than the deaths occurred in 2008. The Taliban statement says that 7254 Afghan soldiers were killed in 2009 and puts the Taliban fighters’ casualties only as 540. There is no independent source that could give the accurate numbers of the casualties of the Afghan soldiers and police, as well as the Taliban fighters. However, these figures greatly differ than those given by the Afghan officials in press releases.

At the end of the statement, the Taliban have repeated their determination to step up the attacks further in 2010, which, according to their claim, will eventually force the international troops out of Afghanistan.

Afghanistan in 2010: challenges and expectations.

First of all, a warm welcome to 2010 with hopes for peace and stability! This year is crucial for Afghanistan in many ways: the insurgency has expanded its presence to nearly every corner of the country and the perpetrators have vowed to carry it on with much more force; the international community has promised a long term commitment and the United States is focusing to change the momentum of the insurgents with a troop surge and several other programs, such as the expansion of a secretive commando operation which will target ‘the most lethal insurgent groups;’ an effective reconciliation and reintegration process is recommended and voiced for from most of the influential stakeholders; and the new-in-process Afghan government is expected internationally to crackdown on the most despicable problem of the country: corruption.

The additional 30,000 American troops along with the 7000 NATO soldiers to arrive next year while President Hamid Karzai has introduced his not-so-new cabinet to the Wolesi Jirga (Parliament). On the opposite side, the insurgents killed an American soldier in the south of the country on Dec. 27 confirmed by a NATO-led ISAF press release on Dec. 28. This new death, according to AFP, doubled the US casualties in 2009.

‘The death takes this year’s international military casualties in Afghanistan to 506. Of those deaths, 310 have been Americans. That figure compares with a total of 155 Americans for 2008. The total number of foreign troops killed in Afghanistan in 2008 was 295’ (506 in 2009).

The most important point for 2010 is a hope of victory on both sides. It was not only President Obama’s Dec. 1 strategy that promised to turn the situation in favor of the international forces in next 18 months, but a NATO official even warned that a shadow Taliban government is in place if the international community failed this year. Quoted by Reuters, this senior NATO official said, ‘Time is running out. We’ve got about a year to prove that our strategy can actually work. The Taliban has shadow governors in 33 out of 34 provinces.’

He was also quoted to have said that the reason behind this was a weak government (we are witnesses of this): ‘Where the government is weak, the enemy is strong.’ ‘He also said international development ‘has not met the expectations of the people’ and that the ‘Taliban have an incredible ability to sustain themselves.’ This is an alarming situation for the Afghan government as well as the international community.

So growth in the insurgency, reconciliation with the reconcilable elements, combating corruption, and more effective efforts for capacity building on all levels are the main challenges that the Afghan government and the international community are facing together. And unfortunately, after 8 years lost, we have only one year (2010) now. By no means should we loss this chance.

While the fresh terrorist attack in Dera Ghazi Khan district of Pakistan has killed at least 34 people and wounded another dozens, the President of the country, Asif Ali Zardari, according to Washington Post, resisted to expand the operation against the militants. The Post reported on Dec. 16, 2009, that: ‘Pakistani President Asif Ali Zardari has resisted a direct appeal from President Obama for a rapid expansion of Pakistani military operations in tribal areas and has called on the United States to speed up military assistance to Pakistani forces and to intervene more forcefully with India, its traditional adversary.’

Concurrently, a US embassy official in Pakistan, traveling with Adm. Mike Mullen, the chairman of the Joint Chiefs of Staff, said that though the Pakistani military had seized nearly all of the former Taliban stronghold of South Waziristan, but militant leaders who fled were still able to carry out deadly attacks deep inside Pakistan’s heartland from new hide-outs, reported New York Times on Tuesday.

Pakistan seems to be in the state of deep confusion in its stand and commitment to the war on terror, which the country claims is its own war, but the facts on the ground tell something else. There are reports that the country’s military, the intelligence agency, and some political-religious parties – also a creation of the military and the intelligence- are strongly opposed to the operations against terror groups, particularly those who are committed to fight in Afghanistan. The Zardari government seems to be either too weak to make a decisive plan or it also does agree with the policies that are made and implemented by the military establishment.

A few days back, two different statements by the Pakistani Prime Minister was a manifestation of the confusion the country has been facing towards its anti-terror efforts. On Dec. 12, while talking to reporters in Multan, the Prime Minister, Syed Yousuf Raza Gilani made an unexpected announcement that the military operation in South Waziristan was over. But the next day, while talking to a different audience in Karachi, he changed his statement and said that the operation was not over.

This state of confusion, or double standard as many describe it, to be reluctant and willing at the same time, and to have strict policy towards one faction (Pakistani) of the terrorists while being protective to another (Afghan), makes the country’s position vulnerable for the terrorists and suspicious for the anti-terror world.

Many times when we say that Pakistan, or a powerful faction within the government and the establishment, support the terrorism, the Pakistanis immediately say that Pakistan itself is a victim of terrorism. In fact, it is a victim of confusion and double standard policies.

For a long time, the Afghans have been the victims of policies, ideologies and strategies imported and enforced from outside the country. An internal Afghan solution has never been a priority for the international players of the Afghan conflict. The new Obama strategy, which has two main parts: sending more 30,000 troops to gain the momentum against the terrorists, and invest huge amounts to lure the Taliban fighters to switch sides, is another part of this series.

This strategy is for the next 18 months. The key question is: what will happen after that? The Taliban is not a pure Afghan dilemma. It has local and international powers behind it as supporters. If these supporters continue to support and pay for fighting, the insurgency will never see an end. They will pay to make them fighters and you will pay to switch sides. At the end of the day, Obama, or the next US President, will have to draw another new strategy. Thus, the conflict will continue until the time the basic regional problems and issues are understood and resolved, not through foreign strategies but through local mechanisms.

As an effort to provide a further explanation of the basic problem, for example, we can discuss the role Pakistan does play in the regional conflicts and politics. This nuclear-armed country is seen as the major contributor to the international terrorism and extremism and at the same time a major front to fight against the global threat of terrorism. From the events that have been taking place within this country, we can tell that Pakistan is extremely confused over the issue of fighting against terrorism. Two days back (on Dec. 12, 2009), Prime Minister Yousuf Raza Gilani told reporters in Lahore that the anti-terror operation in South Waziristan was over. This he said after having claimed that the military had cleared the area of local and foreign terrorists and was now in its control. But the next day, while speaking to a different audience in Karachi, he changed his statement and said that the operation was not over but will continue to an indefinite time. This created confusion and suspicion about the coordination between the political officials and the military commanders.

Similarly, there are reports that the country is widely divided on the issue of anti-terror operations. According to these reports, the powerful military, the intelligence agencies, the political-religious parties that were originally created and later supported by the establishment, are against the operations and support the extremist groups for their local as well as international agendas, while the weak political government and the liberal circles want an all-out campaign to be launched against the terror groups that are hiding and operating in the tribal areas as well as the settled and urban areas.

The reasons behind the fact that a majority of Pakistan’s military, political, and religious elements support terrorism or extremism are not very much complicated: Pakistan has a 62-year long enmity with India and its military gets benefited from this conflict. And the use of terrorist groups has proved the most effective and lethal method against India. So, unless the Pak-India conflict is solved, the military will never want to put a complete end to the terror groups. The second reason: Pakistan is not happy with the US presence in the region because that has been harming its strategic role in Afghanistan. As troubling as the Pak-India conflict is the Durand Line issue between Pakistan and Afghanistan. This conflict has deep political dimensions. A remarkable majority of the Afghans believe that Pakistan has illegally occupied the Pashtun-dominated areas. They think that the Pashtun-dominated areas of Pakistan should be a part of Afghanistan or turned into an independent state, known as Pashtunistan. Pakistan’s political powers are aware of these perceptions and know that a stable and peaceful Afghanistan may mean a re-emerge of the Pashtunistan issue. So without resolving this crucial issue, Pakistan’s political powers may never want to stop supporting the Afghan insurgency.

So reconciliation with the insurgents is okay. But there is still a strong need to look at these issues as important factors because only the solution of these problems can bring a long-lasting peace and stability to the region.

په کال ٢٠٠٢ کې زه د کراچۍ نه پېښور ته راغلم او د بېرته تللو نه يوه ورځ مخکې د يو کراچيوال ملګري په لارښودنه د ساهو ليکونکيو مرکې په اونيزه غونډه وربرابر شوم. ستر ليکوال قلندر مومند خپل يو غزل تنقيد ته وړاندې کړى و. د ډېرو خلکو لپاره د هغه په غزل تنقيد کول يوه د اعزاز موقع وه نو د ليرې ليرې ځايونو نه خلک غونډې ته د ګډون لپاره ورغلي وو. د غونډې په پاى کې له پېژندګلوى وروسته ما قلندر صېب ته خپله کتابچه ورکړه چې څه راته پکې وليکي. هغه خپل دا شعر وليکلو:

قلندره دا ارمان به ګور ته پټ وړم

“اتفاق په پښتانه کې پېدا نه شه”

قلندر صېب لږه موده وروسته دا ارمان ګور ته يوړو، خو د قلندر صېب په صورت کې دا د يو داسې سړي ارمان و چې د پټې خزانې په رد کولو سره د پښتو په ادبي نړۍ کې په خپله د بې اتفاقۍ جوړولو سبب ګڼل کېده. ډېرو خلکو د هغه نه دا ګيله کوله چې د پټې خزانې په رد کولو سره يې په پښتنو کې بې اتفاقي پېدا کړې وه. د قلندر صېب د پورته ياد شوي شعر دويم بېت د خوشحال خان خټک د دې شعر برخه ده چې:

اتفاق په پښتانه کې پېدا نه شه

ګنې ما به د مغل ګرېوان پاره که

خوشحال خان خټک د پښتنو د ملت پالنې په سياسي او ادبي دواړو ډګرونو کې بنسټ ايښودونکى او مخکښ ګڼل کېږي. په سياسي ډګر کې د خوشحال خان نه نيولې تر باچا خانه او په ادبي ډګر کې هم د هغه نه نيولې تر قلندر مومند پورې هر چا دا ژړا کړې ده چې په پښتنو کې اتفاق نشته. او تر ننه دا لړۍ روانه ده، چېرته چې د پښتنو کومه سياسي يا ادبي غونډه، کنفرانس، يا کنوينشن وي نو د پښتنو د ټولو ستونځو يو غټ لامل بې اتفاقي ګڼل کېږي. هر څوک په دې فکر وي چې که په پښتنو کې اتفاق راشي نو ټولې ستونځې به په خپله حل شي. مګر پوښتنه دا ده چې ايا د دغه ډول کوم اتفاق د راتللو امکان شته؟

ځواب يې زما په فکر مطلق “نه” دى. د نړۍ ټول ملتونه او خلک هيچرې هم په يوه عقيده او يوه مفکوره اتفاق نشي کولى. ځينې ځانګړې ګټې، عقيدې او مفکورې ځينې خلک او ډلې د يو چتر لاندې راوستى شي، د بېلګې په توګه په يوه غټه جګړه کې د څو بېلابېلو ملتونو او هېوادونو خلک د يو قوت پر وړاندې اتفاق کولى شي، مګر د همدغو ملتونو او هېوادونو ډېر داسې خلک به وي چې هغه به د هغوى سره نه متفق کېږي. ځينې وخت به د بېلابېلو ژبو خلک په يوه مفکوره سره راټول شي، خو نور وختونه به د يوې ژبې او قام خلک په نورو خبرو د يو بل خلاف ودرېږي. پايله دا شوه چې اختلاف يو بېخي طبعي امر دى. او د دې طبعي امر نه پېژندل زمونږ اساسي ستونځه ده. د څلورو سوو کلونو راپدېخوا مونږ دا ژړا کوو چې اتفاق نشته، که اتفاق راغى نو ټولې ستونځې به حل شي. خو اتفاق نشي راتللى، نو ستونځې هم نه حل کېږي. او همدا لامل دى چې مونږ د نورې نړۍ نه ډېر وروسته پاتې يو. د نړۍ پر مختللي قومونه هم يو څه موده په اتفاق پسې ګرځېدلي وو خو هغوى ډېر ژر په دې پوه شول چې دا مرغۍ په لاس د راتللو والا نده نو اختلاف ته يې غاړه ورکړه. په پرمختلليو ټولنو کې اوس د ښوونځي ماشومان هڅول کېږي چې نيوکه او اختلاف وکړي.

دلته ځينې خلک دا فکر کوي چې ګنې په پرمختلليو هېوادونو کې خلک په اتفاق دي. داسې هيڅکله نده. په فکري او ذهني توګه او د خوښې او ناخوښې په مناسبت دومره ډېر اختلافات دي چې کوڅه په کوڅه بېلې بېلې ډلې او کمېټې وجود لري. خو اختلاف چې هر څومره وي څوک يو بل ته زيان نه رسوي. د زيان مخنيوى قانون په هر صورت کوي.

که وکتل شي نو د نړۍ ټول نوښتونه هم د اختلاف او انتقاد له امله منځته راغلي دي. ځکه خو ځينې خلک دا عقيده لري چې انتقاد او اختلاف په ژوند کې تر هر څه مهم دي. انتقاد د ذهن تمرين دى او که اختلاف نه وي نو ښه او بد سره نشي جلا کېدلى او که نيوکه او اختلاف نه وي څوک د نويو لارو لټون نشي کولى، حرکت ختمېږي جمود راځي، او جمود د احساس مړينه ده د کومې سره چې مونږ اوس مخ يو. لامل يې دا دى چې زمونږ پوهان، سياستمداران، او ليکوالان ياستمداران، ږ پوهان هم  هم ېدلى. مله منځته راغلي دي. داسې هيڅکله نشي کېدلاى شياوس هم په اتفاق پسې ګرځي.

د اتفاق د نه پېدا کېدو دليل دا دى چې هيچرې د ټولو خلکو ګټې او فکرونه يو شان نشي کېدلاى. هر چا چې د اتفاق خبره کړې هغوى ژوند او اتفاق ته په خپل نظر کتلي حال دا چې ډېرو نورو خلکو به ورته په بل نظر کتلي وي. د دې برعکس اختلاف او انتقاد هغه څه دي چې د دوو افرادو ترمنځ هم په اسانۍ سره راتللى شي، د دوو ورونو، د دوو دوستانو، او دوو همنظره خلکو ترمنځ هم. ضرورت د دې خبرې دى چې په اتفاق پسې د ګرځېدو په ځاى د اختلاف دا طبعي امر وپېژندل شي، او خلک دې ته وهڅول شي چې د اختلاف او انتقاد نه ګټه واخلي. زمونږ پوهان او سياستمداران بايد په ټولنه کې د اختلاف او زغم کولتور ته په وده ورکولو کې خپل رول ولوبوي، خلک په دې پوه کړي چې اختلاف څومره مهم دى او زغم څومره ګټه لري. زما په فکر د پښتنو لپاره به دا يو ګټور کار وي په ځاى د دې چې په هغه څه پسې وګرځي چې نه يې په تېرو څلورو سوو کلونو کې موندلى او نه يې په راتلونکيو زرو کلونو کې څه څرک شته.

بي بي سي په خپل يو تازه او په زړه پورې راپور کې د پاکستان د پوځ لخوا په بېلابېلو سيمو کې د مخالفينو پر ضد د روانو عملياتو نومونه د پښتو فيلمونو د نومونو سره پرتله کړي او دغه عمليات يې د پښتو فيلمونو په څېر بې مانا بللي دي.

د راپور له مخې کله چې په لاهور کې د پښتو فيلمونو جوړوونکيو سره په زړه پورې موضوعات او کيسې نه وې نو داسې نومونه به يې ايښودل چې د فيلم د ليدونکيو د فيلم له کتلو وروسته هم سر پرې نه خلاصېده چې مانا او مطلب يې څه دي. راپور د ځينو فيلمونو نومونه ياد کړي دي چې داسې وو: “د سپي لکۍ،” “راشه ماما ځوى دې لېونى دى،” “اوس به څه کى (کړې)” او داسې نور.

د راپور له مخې پاکستاني مقامات په خپلو پوځي عملياتو هم دغسې نومونه ږدي چې تازه بېلګه يې په خېبر ايجنسۍ کې روان عمليات دي. دا عمليات چې په لومړي ځل پېل شول نو نوم يې “درغلم” و او اوس چې په دويم ځل پېل شوي نو رسمي نوم يې “بيا درغلم” دى. راپور زياتوي چې څنګه د پښتو دغه فيلمونه بې مانا وو او کتونکي پرې نه پوهېدل، بېخي په ورته توګه د پاکستاني پوځ عمليات هم دغسې بې مانا دي او هيڅ نتيجه نلري.

د راپور له مخې کله چې پوځ عمليات پېل کړي نو په لومړي سر کې سترې سترې ادعاوې وکړي چې سيمه له مخالفينو پاکه شوه، او دا وشو، هغه وشو، خو د عملياتو له پاى ته رسېدو وروسته مخالفين بيا راښکاره شي او په سيمه کې د خلکو ژوند په اور کې کړي. راپور په ځانګړې توګه د خېبر ايجنسۍ سيمې ته اشاره کوي او پوښتنه کوي چې په دغې سيمه کې مخالفين د منګل باغ په نامه يو تن او څو نورې داسې ډلې دي چې نه په سيمه کې محبوبيت لري او نه کوم روزل شوي جنګيالي، خو بيا هم د حکومت له درنو عملياتو وروسته هغوى په خپل ځاى موجود پاتې وي.

راپور د پاکستاني پوځ عملياتو ته د شک په نظر ګوري او په سيمه کې د ځينو خلکو له خولې وايي چې که پوځ وغواړي په يو څو ورځو کې به نه منګل وي او نه يې باغونه، خو اصلي ستونځه دا ده چې د پاکستان حکومت او پوځ فقط خلکو ته دوکه ورکوي او داسې پاليسۍ لري چې نه پرې د پاکستان دننه څوک پوهېږي او نه بهر.

په عين حال کې پاکستاني پوځ نن (شنبه) ادعا وکړه چې د خيبر ايجنسۍ په سيمه کې روانو “بيا درغلم” عملياتو کې يې دوه ويشت تنه مخالفين وژلي دي. د سيمې څخه رارسېدلي راپورونه وايي چې د عملياتو اصلي قربانيان عام خلک دي کوم چې يا خو وژل کېږي، کورونه يې ورانېږي او يا کډې کولو ته اړ کېږي.

په همدې مهال سيمييزې سرچينې وايي چې د لښکر اسلام مشر منګل باغ خاصه دارو (دولتي مليشو) ته دړکه ورکړې وه چې که دولتي وظيفې ته لاړل نو سرونه به يې غوڅ کړي. د سرچينو له مخې د سيمې ډېر خاصه دار په دې وروستيو کې خپلو وظيفو ته نه وو تللي چې له امله يې حکومت د شنبې په ورځ د درې سوه (٣٠٠) خاصه دارو د وظيفې څخه د ليرې کولو امر ورکړ.

د سيمې خلک وېره لري چې په دې کار سره به په خيبر ايجنسۍ کې وضعه ډېره زياته کړکېچنه شي ځکه چې دغه خاصه دار د قبايلي سيسټم له مخې د قومونو په استازيتوب په وظيفو ګومارل شوي وو او وظيفو نه د هغوى ليرې کول به دا مانا ولري چې دغه قبيلې هم راپاڅي او د مخالفينو سره ملګري شي. سياسي کتونکي وايي چې په سوات کې هم په ورته توګه پوليسو يا د ډار او دړکو له امله خپلې وظيفې پرېښودلې او يا حکومت ليرې کړل چې ورپسې لږې ورځې وروسته سوات سقوط وکړ او په سلګونو زره خلک نورو سيمو ته مهاجر او په لسګونو مړه شول. دا سياسي کتونکي وايي دوى نه پوهېږي چې د پاکستان حکومت د يوې سيمې څخه وروسته په بله کې دا ډول يو بل ته ورته عمليات او چلند د څه لپاره کوي او کوم اهداف لاس ته راوړل غواړي.

لا د افغانستان د تاريخ د دوهمو ولسمشريزو ټاکنو پايلې په رسمي توګه نه وې اعلان شوې چې د دې هېواد د اتو کالو راهيسې ولسمشر حامد کرزي او افغانستان او پاکستان لپاره د اوباما د ځانګړي استازي ريچرډ هولبروک ترمنځ د تاوتريخووالي خبرونه ورکړل شول. ويل کېږي چې تاوتريخوالى له ډېر پخوا راهيسې موجود و خو يوې خوا ته يې هم نه سم تاو ليدل کېده او نه تريخوالى؛ بس د شونډو لاندې د يو بل پر ضد يو څه تروې تروې اشارې کېدلې.

خو د ټولټاکنو په خرابه وضعه کې ترسره کېدو او بيا تراوسه پورې د پايلو په سر ناندريو دواړو لوريو ته موقعه په لاس ورکړه چې خپل تاو او تريخوالى څرګند کړي. همدا وه چې دلته په کابل کې د ښاغلي ولسمشر وياند او نږدې خلکو او اخوا په واشنګټن کې د هولبروک ملګرو د خپل خپل لوري په ګټه دا خبره څرګنده کړه چې تاو تريخوالى موجود دى.

د امريکايي ورځپاڼې نيو يارک ټايمز د يوه تازه راپور له مخې ولسمشر حامد کرزى، چې ښايي په ټاکنو کې پنځوس په سلو کې رايې ترلاسه نه کړي او کومې چې ترلاسه کړي هغه هم د جنګسالارانو د ملګرتيا له امله مشکوکې دي، نو دا يو طلايي چانس په لاس ورغى چې افغانانو ته وښيي چې امريکا د ټاکنو په پروسه کې لاسوهنه کوي او په داسې حال کې چې افغانانو هغه ته رايې ورکړې دي امريکايان يې اوس په خپلسري ډول کار کولو ته نه پرېږدي.

مګر د هولبروک د ډلې دليل دا دى چې په ټولټاکنو کې نه يواځې د طالبانو د بريدونو د ډار له امله خلکو په هغه ولوله برخه وانه خيستله په کومه چې پکار و، بلکې په پراخه کچه درغلي هم پکې وشوله نو لدې امله اوس يوه پيچلې وضعه رامنځته شوې ده: که د حامد کرزي د بري اعلان وشي نو دموکراسي او انتخابي پروسه خپل ارزښت له لاسه ورکوي او په راتلونکي کې به څوک پرې باور نه کوي؛ د دې تر څنګ يو بل مشکل دا دى چې د هغه مخالف کانديدان، په ځانګړې توګه د ډاکټر عبدالله پلويان، دې ته تيار ندي چې د حامد کرزي برى ومني.

مګر که د بل چا د بري اعلان کېږي نو هغه خو د حقيقت نه ليرې خبره ده ځکه چې کومې رايې اچول شوې دي په هغو کې ولسمشر کرزي د پرېکنده اکثريت رايې اخيستې دي. اوس امريکايان غواړي چې د ټولټاکنو دوهمه دوره د حامد کرزي او ډاکټر عبدالله ترمنځ وشي. په دې کې ښايي د امريکا او نړيوالو دوه اهداف وي: يو دا چې په څه طريقه د ډاکټر عبدالله تله درنه کړي او د ولسمشرۍ خولۍ ور په سر کړي، يا بل هدف دا کېداى شي چې په انتخابي پروسه د خلکو باور پېدا کړي.

له ښه بخته ولسمشر حامد کرزى اوس په داسې کرښه ولاړ دى چې د امريکايانو سره د تاو تريخوالي لپاره دليلونه په لاس کې لري. هغه داسې چې د ټاکنو په ورځ د رايو ورکول لا سر ته نه وو رسېدلي چې د امريکا ولسمشر باراک اوباما او ملګرو ملتونو په ډېره بيړه دا اعلان وکړ چې په افغانستان کې انتخابي پروسه ډېره بريالۍ وه. ولسمشر اوباما ته ښايي يا خو چا وخت ناسم ښودلى و؛ ښايي هغه دا فکر کړى و چې په افغانستان کې به اوس شپه وي، او يا د هغه په رخصتۍ تللو ته بيړه وه نو دا يو مهم بيان يې ژر ژر ورکړ او ځان يې خلاص کړ.

هر څه چې وو، د ولسمشر اوباما دغه خبره ثبت شوې ده او اوس ترې هغه انکار نشي کولى. اوس دا د ولسمشر حامد کرزي لپاره يو غټ دليل دى: که انتخابي پروسه د ولسمشر اوباما په نظر بريالۍ وه، او په دغې بريالۍ پروسه کې ښکاره خبره ده چې د حامد کرزي رايې زياتې دي نو بيا پکې د هولبروک څه کار دى چې وايي دويمه دوره دې هم ترسره شي؟ دا د کرزي د ډلې لپاره يو مهم دليل دى.

بل دليل دا دى چې که هولبروک لږ هم په جيګ غږ خبره وکړي نو کرزى صيب تاوتريخوالي جوړولو ته خامخا بډې راوهي ځکه چې دغه تاو تريخوالى په سياسي مېدان کې د هغه په ګټه پاى ته رسي: په دې مانا چې هغه نه يواځې افغانانو بلکې نړيوالو ته هم دا دليل په لاس ورکولى شي چې هولبروک او د هغه امريکايي ډله د افغانستان په داخلي چارو کې ګوتې وهي او په داسې حال کې چې هغه د افغانانو لخوا انتخاب شوى دى دوى اوس پسې راخيستې ده او نه يې پرېږدي چې د افغانانو د رايو درناوى وکړي.

اوس په لانجه کې د دواړو خواوو خپل خپل اهداف څرګند دي مګر کتل دا پکار دي چې دواړه خواوې د دې شخړې څه حل راوباسي او که نه نوره يې پسې تودوي. د وضعې نه خو دا اندازه اخيستل ګران نه دي چې لانجه اوږدول که څه هم د يوې خوا لپاره به يو څه موقتي ګټه ولري خو منفي اغېز به يې د دواړو خواوو لپاره د تباهۍ کندې ته غورځېدل وي ځکه چې نه امريکايان په اوسني حالت کې د افغانانو ښکاره دښمني په سر اخيستلى شي او نه به د افغانستان د موجوده يا راتلونکي حکومت لپاره داسې کول د هوښيارۍ قدم وګڼل شي.