For the last three or four days, I have been asked a question nearly a hundred times: ‘what are the election results?’ From my neighbors next door to the taxi drivers, colleagues and local and foreign journalists, everyone is impatient to know the outcome of the much-discussed, controversial Afghan elections that were held on August 20, but two months passed and no one has a clue about the real situation. One day it seems that a runoff will be the result but the next day there is a strong possibility that President Hamid Karzai is going to be declared as the winner. On the third day it appears there is a possibility for ‘negotiations’ and a ‘coalition government.’

Continue to read full story.

The contentious process has left many Afghans disillusioned and angry.

“People are disappointed, really disappointed,” said Afghan political analyst Abdulhadi Hairan. “It will be hard for them to trust the next government.”

Read full report at Los Angeles Times.

په کال ٢٠٠٢ کې زه د کراچۍ نه پېښور ته راغلم او د بېرته تللو نه يوه ورځ مخکې د يو کراچيوال ملګري په لارښودنه د ساهو ليکونکيو مرکې په اونيزه غونډه وربرابر شوم. ستر ليکوال قلندر مومند خپل يو غزل تنقيد ته وړاندې کړى و. د ډېرو خلکو لپاره د هغه په غزل تنقيد کول يوه د اعزاز موقع وه نو د ليرې ليرې ځايونو نه خلک غونډې ته د ګډون لپاره ورغلي وو. د غونډې په پاى کې له پېژندګلوى وروسته ما قلندر صېب ته خپله کتابچه ورکړه چې څه راته پکې وليکي. هغه خپل دا شعر وليکلو:

قلندره دا ارمان به ګور ته پټ وړم

“اتفاق په پښتانه کې پېدا نه شه”

قلندر صېب لږه موده وروسته دا ارمان ګور ته يوړو، خو د قلندر صېب په صورت کې دا د يو داسې سړي ارمان و چې د پټې خزانې په رد کولو سره د پښتو په ادبي نړۍ کې په خپله د بې اتفاقۍ جوړولو سبب ګڼل کېده. ډېرو خلکو د هغه نه دا ګيله کوله چې د پټې خزانې په رد کولو سره يې په پښتنو کې بې اتفاقي پېدا کړې وه. د قلندر صېب د پورته ياد شوي شعر دويم بېت د خوشحال خان خټک د دې شعر برخه ده چې:

اتفاق په پښتانه کې پېدا نه شه

ګنې ما به د مغل ګرېوان پاره که

خوشحال خان خټک د پښتنو د ملت پالنې په سياسي او ادبي دواړو ډګرونو کې بنسټ ايښودونکى او مخکښ ګڼل کېږي. په سياسي ډګر کې د خوشحال خان نه نيولې تر باچا خانه او په ادبي ډګر کې هم د هغه نه نيولې تر قلندر مومند پورې هر چا دا ژړا کړې ده چې په پښتنو کې اتفاق نشته. او تر ننه دا لړۍ روانه ده، چېرته چې د پښتنو کومه سياسي يا ادبي غونډه، کنفرانس، يا کنوينشن وي نو د پښتنو د ټولو ستونځو يو غټ لامل بې اتفاقي ګڼل کېږي. هر څوک په دې فکر وي چې که په پښتنو کې اتفاق راشي نو ټولې ستونځې به په خپله حل شي. مګر پوښتنه دا ده چې ايا د دغه ډول کوم اتفاق د راتللو امکان شته؟

ځواب يې زما په فکر مطلق “نه” دى. د نړۍ ټول ملتونه او خلک هيچرې هم په يوه عقيده او يوه مفکوره اتفاق نشي کولى. ځينې ځانګړې ګټې، عقيدې او مفکورې ځينې خلک او ډلې د يو چتر لاندې راوستى شي، د بېلګې په توګه په يوه غټه جګړه کې د څو بېلابېلو ملتونو او هېوادونو خلک د يو قوت پر وړاندې اتفاق کولى شي، مګر د همدغو ملتونو او هېوادونو ډېر داسې خلک به وي چې هغه به د هغوى سره نه متفق کېږي. ځينې وخت به د بېلابېلو ژبو خلک په يوه مفکوره سره راټول شي، خو نور وختونه به د يوې ژبې او قام خلک په نورو خبرو د يو بل خلاف ودرېږي. پايله دا شوه چې اختلاف يو بېخي طبعي امر دى. او د دې طبعي امر نه پېژندل زمونږ اساسي ستونځه ده. د څلورو سوو کلونو راپدېخوا مونږ دا ژړا کوو چې اتفاق نشته، که اتفاق راغى نو ټولې ستونځې به حل شي. خو اتفاق نشي راتللى، نو ستونځې هم نه حل کېږي. او همدا لامل دى چې مونږ د نورې نړۍ نه ډېر وروسته پاتې يو. د نړۍ پر مختللي قومونه هم يو څه موده په اتفاق پسې ګرځېدلي وو خو هغوى ډېر ژر په دې پوه شول چې دا مرغۍ په لاس د راتللو والا نده نو اختلاف ته يې غاړه ورکړه. په پرمختلليو ټولنو کې اوس د ښوونځي ماشومان هڅول کېږي چې نيوکه او اختلاف وکړي.

دلته ځينې خلک دا فکر کوي چې ګنې په پرمختلليو هېوادونو کې خلک په اتفاق دي. داسې هيڅکله نده. په فکري او ذهني توګه او د خوښې او ناخوښې په مناسبت دومره ډېر اختلافات دي چې کوڅه په کوڅه بېلې بېلې ډلې او کمېټې وجود لري. خو اختلاف چې هر څومره وي څوک يو بل ته زيان نه رسوي. د زيان مخنيوى قانون په هر صورت کوي.

که وکتل شي نو د نړۍ ټول نوښتونه هم د اختلاف او انتقاد له امله منځته راغلي دي. ځکه خو ځينې خلک دا عقيده لري چې انتقاد او اختلاف په ژوند کې تر هر څه مهم دي. انتقاد د ذهن تمرين دى او که اختلاف نه وي نو ښه او بد سره نشي جلا کېدلى او که نيوکه او اختلاف نه وي څوک د نويو لارو لټون نشي کولى، حرکت ختمېږي جمود راځي، او جمود د احساس مړينه ده د کومې سره چې مونږ اوس مخ يو. لامل يې دا دى چې زمونږ پوهان، سياستمداران، او ليکوالان ياستمداران، ږ پوهان هم  هم ېدلى. مله منځته راغلي دي. داسې هيڅکله نشي کېدلاى شياوس هم په اتفاق پسې ګرځي.

د اتفاق د نه پېدا کېدو دليل دا دى چې هيچرې د ټولو خلکو ګټې او فکرونه يو شان نشي کېدلاى. هر چا چې د اتفاق خبره کړې هغوى ژوند او اتفاق ته په خپل نظر کتلي حال دا چې ډېرو نورو خلکو به ورته په بل نظر کتلي وي. د دې برعکس اختلاف او انتقاد هغه څه دي چې د دوو افرادو ترمنځ هم په اسانۍ سره راتللى شي، د دوو ورونو، د دوو دوستانو، او دوو همنظره خلکو ترمنځ هم. ضرورت د دې خبرې دى چې په اتفاق پسې د ګرځېدو په ځاى د اختلاف دا طبعي امر وپېژندل شي، او خلک دې ته وهڅول شي چې د اختلاف او انتقاد نه ګټه واخلي. زمونږ پوهان او سياستمداران بايد په ټولنه کې د اختلاف او زغم کولتور ته په وده ورکولو کې خپل رول ولوبوي، خلک په دې پوه کړي چې اختلاف څومره مهم دى او زغم څومره ګټه لري. زما په فکر د پښتنو لپاره به دا يو ګټور کار وي په ځاى د دې چې په هغه څه پسې وګرځي چې نه يې په تېرو څلورو سوو کلونو کې موندلى او نه يې په راتلونکيو زرو کلونو کې څه څرک شته.

The two-day World Pashto Conference (Oct. 08-09, 2009) in Kabul concluded on Friday with a special focus on education for the Pashtun people in Afghanistan and Pakistan and appealed the militants active in both countries to stop torching schools and other educational institutions.

The conference was arranged by two cultural and literary groups working for the promotion of the Pashto language in Kabul; it was the first World Pashto Conference in Afghanistan and the eighth of overall World Pashto Conferences; all of the previous World Pashto Conferences were held in Pakistan. The first World Pashto Conference was held in Peshawar in 1988.

Delegations and representatives of Pashto literary organizations from India, Pakistan, European countries, Gulf countries, Canada and the United States participated in the Conference. Several government officials, governors, members of Parliament, and tribal elders were also present.

There were four workshops in the Conference to discuss the problems the Pashtuns and their language – Pashto – has been facing in the world today. They discussed the overall situation of the Pashtuns, the lack of educational institutions for Pashtun children, the faults in the jirga system, and the apathy the governments of Afghanistan and Pakistan have towards the Pashto language.

There was a poetry reciting gathering on the first day and a music and dance session on the second day. Nearly all of the poems were about the current war-like situation in the tribal areas and Afghanistan and Pakistan. They said the war had destroyed not only their land and people, but also the history, culture, and the future.

At the concluding session, the participants unanimously passed a resolution which:

• appealed the anti-government elements on both sides of the border to stop torching schools;

• asked the governments of Pakistan and Afghanistan to support the Pashto language and work for its promotion;

• asked the relevant government institutions, literary and cultural organizations, and the civil society to cooperate with each other and find implementable mechanisms for the solutions of the problems the Pashtuns have been facing and for the promotion of the Pashto language; and

• asked the international community and the governments of Afghanistan and Pakistan to provide more and modern educational opportunities to the Pashtuns for their progress and prosperity.

Interesting notes:

• The Chairman of the first World Pashto Conference – a well-known progressive Pashtun writer, Salim Raaz – was not invited to the Conference. He told a news conference in Peshawar that the Kabul Conference was not part of the World Pashto Conferences and he didn’t know who had arranged it.

• All of the participants from Pakistan said they felt at home in Afghanistan because the country was their mother land.

• A speaker from Pakistan continuously used the term ‘Occupied Afghanistan’ for the tribal areas and the settled Pashtun-dominated districts of Pakistan (reminding the people that these areas are a part of Afghanistan but occupied by Pakistan).

• Most of the speeches and the poems focused on the current situation in the tribal areas and the worst conditions the Pashtuns live in.

• A Working Committee established the World Pashto Network and there was a demand for a World Pashto Conference every year.

• Several of the participants complained about bad arrangements of the conference.

هسې خو کيسه، يا داستان، تراوسه پورې د ژبې او ليک په اړه د لاس ته راغليو معلوماتو له مخې، د هغه وخت نه انسان سره د ژوند په سفر کې ملګرى دى د کله نه چې مونږ ته د انساني ژوند تاريخ رامعلوم شوى دى. خو “لنډه کيسه” د يو ادبي ژانر په توګه د نولسمې پېړۍ د لومړنۍ لسيزې په هغو شپو ورځو کې مخې ته راغلې ده چې کيسه د ريالستي ناول په بڼه د پرمختګ له مهمو پړاوونو تېرېدله. لنډه کيسه دغه مهال لومړى د ريالستي ناول د يو لنډکي جوړښت په توګه وليکل شوه او بيا يې د يو خپلواک ادبي ژانر په توګه وده وکړه.

ګومان کېږي چې الماني ليکوال اي. ټي. اى. هافمين (E.T.A. Hoffmann) (١٧٧٦-١٨٢٢) په دغه لومړني جوړښت کې لنډې کيسې ليکلې دي چې وروسته ورته امريکايي ليکوالو نتانيل هاتورن (Nathaniel Hawthorne) (١٨٠٤-١٨٦٤) او ايډګر الان پو (Edgar Allan Poe) (١٨٠٩-١٨٤٩)، روسي ليکوالانو نيکولاى ګوګول (Nikolai Gogol) (١٨٠٩-١٨٥٢) او انټون چيخوف (Anton Chekhov) (١٨٦٠-١٩٠٤)، فرانسوي ليکوال ګاى ډي موپاسان (Guy de Maupassant) (١٨٥٠-١٨٩٣)، او ځينو نورو وده ورکړې ده. د دې ليکوالو تر وخته لنډه کيسه بيا د يو خپلواک او پياوړي ادبي ژانر په توګه په ادب کې منل شوې وه، ټولګې يې خپرېدلې، مجلو ورته په خپلو پاڼو کې ځاى ورکاوه، او ډېر ليکوالان يې په ادبي نړۍ کې د شهرت لوړو درجو ته رسولي وو.

د يادونې وړ ده چې په ادب کې هر کله هم کوم نوي ژانر وده او پرمختګ کړى نو په شا يې د کوم مهم ادبي يا ټولنيز تحريک لاس پاتې شوى دى. په کومو درېو لسيزو کې چې لنډې کيسې هم په ادب کې د يو خپلواک ادبي ژانر په توګه ځان پياوړى کاوه نو دغه د روماني تحريک (Romantic Movement) هغه ورځې وې چې دا تحريک په اروپا کې د ادب د لوري په بدلولو توانېدلى و او په ټولنه کې ارزښتونه او معيارونه په بېخي يو نوي شکل راڅرګندېدل.

نو دا د لنډې کيسې او د هغې د ليکوالو لپاره يوه ښه موقع وه چې په دې بدلېدونکي ادبي چاپېريال کې ځان ځاى او د يوې مهمې ادبي شتمنۍ په توګه راښکاره کړي. ناول او شعر په دغه وخت کې هم د ټولنې د لوړو ژورو د انځورولو او د انسان د سوچ او احساس د څرګندولو لپاره خپل لوړ مقام درلود خو لنډه کيسه په دې بريالۍ شوه چې په منځ کې يې خپل ځان هم ځاى کړي. او دا کمال د الان پو، چيخوف او موپاسان په څېر د هغو لوړفکره ليکوالانو و چې لنډې کيسې ته په دغه مهمه دوره کې په لاس ورغلل.

له هغې وروسته تر دې دمه لنډې کيسې خپل سفر ندى درولى. د امريکا او اروپا د غټو ژبو په ادب کې د ناول او شعر تر څنګ د ځان ځايولو، او د پېغام رسولو د يوې بهترينې او په زړه پورې وسيلې له جوړېدو وروسته لنډه کيسه د نړۍ نورو ژبو ته هم ورسېدله.

پښتو او ګاونډيو ژبو ته لنډه کيسه د شلمې پېړۍ په پېل کې هغه وخت راورسېدله چې دلته هم د نويو سياسي بدلونونو د اغېز لاندې ادبي رجحانات بدلېدل او د اروپا د ادبي تحريکونو او شتمنيو څخه ګټه اخيستل کېدله. تر دې وخته د پښتو په ګاونډيو ژبو کې لنډې کيسې ډېر پرمختګ کړى و او د نړيوالې درجې ليکوالان پکې پېدا شوي وو چې په هغوى کې د اردو ژبې سعادت حسن منټو (١٩١٢-١٩٥٥) او کرشن چندر (١٩١٤-١٩٧٧) د يادولو وړ دي. په دغه تسلسل کې د پښتو لنډه کيسه هم اوس د کميت او کيفيت دواړو له پلوه يو داسې پړاو ته رارسېدلې ده چې مونږ پرې خپله ژبه شتمنه ګڼلى شو.

د څه دپاسه دوه سوه کلونو په دې نړيوال سفر کې لنډه کيسه په يو ټاکلي او محدود جوړښت کې نده پاتې شوې. ډېر ځل په دې بحثونه او ليکنې شوې دي چې لنډه کيسه څه ته وايي او بايد څرنګه وليکل شي. چا وويل چې دا د پېغام رسولو تر ټولو سپېڅلې او موثره وسيله ده. چا وويل چې دا د لفظونو جادوګري ده. چا په دې ورختمه کړه چې لنډه کيسه ژوند دى او ژوند يوه لنډه کيسه. چا پکې دا د ناول يوه کوچنۍ بڼه وبلله او چا يې نور نور تعريفونه وکړل. ځينو بيا د دې لپاره د وخت او ځينو نورو د لفظونو حد وټاکه. چا وويل لنډه کيسه بايد په يوه ناسته کې وليکل شي. نورو وويل چې نه، بايد په يوه ناسته کې ولوستل شي. ځينو وويل چې لنډه کيسه په يوه کرښه کې هم ليکل کېداى شي، ځينو نورو دا دليل ويلو چې بايد لږه تر لږه يوه پاڼه وي، خو ځينو بيا ويل چې بايد له پنځو زرو زيات او له نهو زرو کم لفظونه ولري. د لنډې کيسې د مهمو عناصرو په اړه هم دغه ډول بحثونه کېدل او دليلونه ورکول کېدل. چا ويل پلاټ يا ځمکه يې غټ ضرورت دى، نورو ويل چې تلوسه پکې پکار ده، او چا يې د کرکټرونو لپاره حدونه ټاکل. همدغه راز د دې په موضوعاتو هم خبرې شوې دي. چا ويل پلانۍ موضوع د لنډې کيسې ده چا ويل نه ده.

زما په فکر دغه ټول بحثونه دلته راوړل او د دې ليکنې پرې اوږدول کومه ګټه نه لري. ځکه چې لنډه کيسه تر دغه يوه حده هم نه پاتې شوې او نه چې تر څو دا سفر روان دى پرې پاتې کېدى شي. دليل مې دا دى چې ښو او هنرمندو ليکونکو په دغو ټولو جوړښتونو کې چې هر جوړښت خوښ کړى دى د کيسو ښې ودانۍ يې پرې ودرولې دي. مطلب دا چې دا خبره په ليکونکي پورې اړه لري چې هغه څومره د کيسه ليکنې په هنر برلاسى او د کمال خاوند دى. او د کيسې اوږدوالى او لنډوالى د موضوع په غوښتنې پورې اړه لري. که يو ليکونکى د کيسه ليکنې هنر نه لري نو هغه د ښې موضوع نه هم هيڅ نشي جوړولى. خو که ليکوال په دغه هنر برلاسى وي، د مطالعې او مشاهدې خاوند وي، خپل پېغام، احساس او جذبې ته د لفظونو د ورکولو په هنر پوهېږي، او د لوستونکو د نفسياتو او د معاصرو ادبي رجحاناتو نه خبر وي، نو هغه د يوې وړې موضوع نه هم غټه کيسه جوړولى شي، هغه د تلوسې نه بغېر هم داسې کيسه ليکلى شي چې لوستونکي ته به خوند ورکوي، او هغه د خپل پېغام او خپل هنر په زور د لوستونکي ذهنيت په داسې انداز بدلولى شي چې لوستونکى به پر ځان پوه هم نه وي. د خپلو دې خبرو د دليل په توګه به زه د موپاسان د لنډې کيسې “غاړه کۍ” (Necklace) حواله ورکړم چې لوستونکى په پاى کې يو ژور فکر کولو ته اړ باسي، د سعادت حسن منټو د لنډې کيسې “تور پرتوګ (کالي شلوار) حواله به ورکړم چې په غېر ارادي ډول يوې بدکرداره ښځې سره د لوستونکي همدردي پېدا کوي، د زيتون بانو د لنډې کيسې”کخى” حواله به ورکړم چې د ټولنې د يوې خاصې درجې د خلکو بدرنګ ذهنيت په خپله ټوله بدرنګۍ د لوستونکي مخې ته ږدي، د زرين انځور د لنډې کيسې “نوراني” حواله به ورکړم چې ښه کار په غلطه طريقه د کولو منافقانه سوچ ته څپېړه ورکوي، او د قلندر مومند د لنډې کيسې “صرف شرفاء کيلئے” حواله به ورکړم چې هيڅ تلوسه نلري خو بيا هم لوستونکي ته خوند ورکوي.

نو زما په فکر ښه دا ده چې مونږ کيسه ليکوال د فني جوړښتونو په خاصو دايرو کې بند نه کړو. دا د ليکوال خوښه ده چې هغه يوه موضوع په څومره ځمکه، کرکټرونو، او تلوسه کې لوستونکي ته رسوي او څومره ارزښت پکې پېدا کوي. که رښتيا ليکوال وي نو هر جوړښت چې يې وټاکه په کيسه کې به يې دومره زور وي چې لوستونکى به ځان ته راکاږي. او که ليکوال نه وي نو په يوه بڼه ترې هم څه نشي جوړولى.

خو دا يوه خبره بايد خامخا په نظر کې ونيول شي چې د کيسې بنسټ دې د ژوند په حقيقتونو او هغه منطق ولاړ وي چې د انسان د ژوند سره نږدې تړاو لري. همدا د عصري ادب سپېڅلى مقام او مرام دى.